Els was de beste van de rest

els_van_noorduyn
Het Parool struint door de schatkamer van de Amsterdamse sport en stuit op wonderlijke verhalen.

‘Op een gegeven moment heeft een ambtenaar zitten slapen en een stempel gezet, anders was ik nooit de DDR in gekomen.’ Els van Noorduyn staat bij atletiekvereniging AV’23 op de plek die lang geleden zo vertrouwd voelde: de kogelstootring. Om haar nek wappert flamboyant een paarsfluwelen sjaal. Ze is 67 jaar, maar wat een energie straalt ze uit.
Als self made consultant adviseert Van Noorduyn bedrijven als Philips en DSM. Ze maakt tijdschriften over onderwerpen die haar raken: sport, veiligheid, kinderen. En ze is al tien jaar hoofdtrainer bij de club die voor tweederde van de zeshonderd leden uit jeugd bestaat. Sinds haar aantreden doet AV’23 weer mee om de prijzen bij de NK’s. Veel belangrijker vindt ze dat er een fundament is gelegd. Haar pupillen delen de kennis met de jongere clubgenoten. ‘Een vereniging is veel meer dan een beetje hollen en feesten. Kinderen kunnen hier zo veel leren voor hun latere leven. Durf anders te zijn, weg van de gebaande paden.’

Anders dan de rest
Anders, dat was Van Noorduyn zeker. ‘Wat bezielt een vrouw om te gaan kogelstoten?’ vroeg de Margriet zich in 1972 af. Haar pad om beter te worden leidde in 1966 naar de DDR. Van Noorduyn bladert later in café-restaurant De Skeeve Skaes op de Jaap Edenbaan in haar eigen tijdschrift Els & Sport. Ze wijst op een foto. ‘Hier stap ik in het vliegtuig naar Leipzig. Dit beeld markeert de omslag in mijn denken over sport.

‘Waar nu de kunstijsbaan van Amsterdam ligt in de Watergraafsmeer, begon zij als kind met atletiek. ‘Ik heb hier nog wel eens een kogel in de tribune gestoten.’ Met haar talent kwam ze niet verder in Nederland. Oud-atleet Adriaan Paulen bracht haar met hulp van het Leo van de Kar-fonds in contact met DDR-coach Karl-Heinz Bauersfeld, die haar uitnodigde voor een stage in Leipzig. Na lang aandringen kreeg ze een visum.

‘Leipzig’ staat nog altijd op haar netvlies. ‘De mensen liepen allemaal in een blauw regenjack, de hoofden gebogen. Mannen veegden in rijen de straten.’ Maar achter de poorten van het sportcomplex school een nieuwe wereld. ‘Met video-opnamen werd mijn houding geanalyseerd, je leerde schaken om de concentratie te verbeteren, noem maar op.’ De middelen waren onbegrensd, dankzij een regime dat sport als marketing gebruikte om het eigen corrupte falen te verhullen.

Isolement
Natuurlijk werd ze in de gaten gehouden. ‘Je kunt me vast terugvinden in de Stasi-archieven,’ zegt Van Noorduyn. ‘Brieven werden geopend, telefoongesprekken afgeluisterd. Ik mocht niet lunchen met de andere atletes en kon alleen op straat met ze afspreken.’ De zucht naar kennis overwon de eenzaamheid van de hotelkamer. ‘Ik sloot me af voor morele dilemma’s, ik wilde beter worden.’

En beter werd ze. Bij de Olympische Spelen van 1968 werd Van Noorduyn achtste. Voor haar prijkten alleen vrouwen uit het Oostblok. ‘Ik was de beste van de rest van de wereld.’

Ze zou hen nooit kunnen inhalen. Elk jaar mocht Van Noorduyn terug voor een stage, die ze financierde met een eigen boekwinkel naast de sigarenzaak van haar moeder. ‘Ik zag de vrouwen vermannelijken.’ Later bleek dat de Oost-Duitse prestaties voor een belangrijk deel werden verbeterd door het toedienen van anabole steroïden. Geen woede daarover bij Van Noorduyn, geen teleurstelling. ‘Ik had mijn eigen doelstellingen.’

Niet veroordelen
Ook Bauersfeld wil ze niet veroordelen. ‘Van buitenaf is het makkelijk moraliseren. Die man genoot een enorme status, had een eigen auto, zijn kinderen studeerden. Dat zou hem worden afgepakt als hij het regime zou tegenwerken. Dan zou hij achter een bezem in Leipzig lopen.’

Zesde werd Van Noorduyn nog op het EK 1971 met een afstand van 17.87 meter, een Nederlands record dat jaren standhield. Voor München 1972 waren de koffers gepakt. ‘Maar ik had voor mezelf een limiet gesteld van 18 meter. Die haalde ik niet.’ Ze had haar grens bereikt. En het pad van haar concurrenten wilde Van Noorduyn niet bewandelen.

(Door: Steven van der Gaag)